روايات معصومين درباره خواص بِه
رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم: أكلُ السَّفَرجَلِ يُذهِبُ ظُلمةَ البَصَرِ./    دانش‌نامه احاديث پزشكي صفحه 340

خوردن به، تيرگي چشم را از ميان مي‌برد.

رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم: أكلُ السَّفَرجَلِ يَذهَبُ بِطَخاءِ القَلبِ./    دانش‌نامه احاديث پزشكي صفحه 340

پيامبر خدا صلي الله عليه و آله و سلم فرمود: خورن به، سنگيني سينه را از بين مي‌برد.

رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم: كُلُوا السَّفَرجَلَ؛ فَإِنَّهُ يَحلُو الفُؤادَ. وما بَعَثَ اللهُ بَبياً إلا أطمَعَهُ مِن سَفَرجَلَ الجَنَّةِ، فَيزيدُ فيه قَوَّةَ إربعينَ رَجُلاً./    دانش‌نامه احاديث پزشكي صفحه  340

پيامبر خدا صلي الله عليه و آله و سلم فرمود: به بخوريد كه دل را جلا مي‌دهد. خداوند هيچ پيامبري را برنگزيده، مگر اين كه از به بهشت به او خورانده و نيروي چهل مرد را به او افزوده است.

رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم: إذا وَجَدَ أحَدُكُم طَخاءً عَلي قَلبِهِ، فَليَأكُلِ السَّفَرجَلَ./    دانش‌نامه احاديث پزشكي صفحه 340

هرگاه كسي از شما در قلب سنگيني مي‌كند به بخورد.

الامام اميرالمؤمنين عليه‌السلام: دَخَلَ طَلحَةُ بنُ عُبَيدِالله عَلي رسول الله صلي الله عليه و آله وسلم وفي يَدَ رسول الله صلي الله عليه و آله وسلم سَفَرجَلَةٌ قَدجاءَ بِها إلَيهِ، وقالَ: خُذها يا أبا محمدٍ؛ فَإنَّها تُجِمُّ القَلبَ./    دانش‌نامه احاديث پزشكي صفحه 340

امام اميرالمؤمنين علي عليه‌السلام فرمود: در حالي كه پيامبر خدا يك به در دست داشت، طلحة بن عبيدالله بر ايشان وارد شد. رسول خدا آن را نزديك طلحه برد و فرمود: اي ابو محمد! اين را بگير، كه قلب را آرامش و آسايش مي‌دهد.

الامام الصادق عليه‌السلام: إنَّ الزُّبَيرَ دَخَلَ عَلي رسول الله صلي الله عليه و آله وسلم و بِيَدِهِ سَفَرجَلَةٌ./    دانش‌نامه احاديث پزشكي صفحه 342

امام صادق عليه‌السلام فرمود: زبير، درحالي كه به در دست داشت، بر پيامبر وارد شد.پيامبر از او پرسيد اي زبير، اين چيست كه در دست توست گفت : اي پيامبر خدا اين يك به است. فرمود: اي زبير بخور كه داراي 3 ويژگي است. زبير پرسيد اي پيامبر اين 3 ويژگي چيست، فرمود: قلب را آسايش مي‌دهد، بخيل را گشاده دستي مي‌دهد و ترسو را دلير مي‌كند.

المعجم الكبير عن طَلحَة: أبَيتُ الني صلي الله عليه و آله وسلم وهُوَ في جَماعَةٍ مِن أصحابِهِ وفي يَدِهِ سَفَرجَلَةٌ يُقَلَّبُها، فَلَما جَلَستُ إلَيهِ دَحا بِها نَحوي، ثُمَّ قال: دونَكَها أبا محمدٍ؛ فَإِنَها تَشُدُّ القَلبَ، وتُطَيِّبُ النَّفسَ، وتَذهَبُ بِطَخاوَةِ الصَّدرِ./    دانش‌نامه احاديث پزشكي صفحه 342

به نقل از طلحه- در حالي كه پيامبر خدا در جمع شماري از ياران خويش بود و يك دانه به در دست داشت و مي‌چرخاند، نزد ايشان رفتم. چون در بر ايشان نشستم، آن به را به من داد و فرمود: ابو محمد بگير كه قلب را تقويت مي‌كند، دل را خوش مي‌دارد و سنگيني سينه را از ميان مي‌برد.

سنن ابن ماجة عن طلحة: دَخَلتُ عَلي النبي وَبِيَدِهِ سَفَرجَلَةٌ فَقالَ: دونَكَها يا طَلحَةُف فَإِنَها تُجِمُ الفُؤاد./   دانش‌نامه احاديث پزشكي صفحه 342

سنن ابن ماجه- به نقل از طلحه-: در حالي كه پيامبر خدا يك به در دست داشت، بر ايشان  وارد شدم فرمود: طلحه، اين به را بگير كه قلب را آرامش و آسايش مي‌دهد.

المحاسن عن طلحة بن عمرو: دَخَلَ طَلحَةُ بنُ عُبيدالله عَلي رسول الله وفي يَدِهِ سَفَرجَلَةٌ، فَأَلقاها إلي طَلحَةَ، وقالَ: كُلها، فَإِنَها تُجِمُ الفُؤاد./    دانش‌نامه احاديث پزشكي صفحه 344

المحاسن- به نقل از طلحة بن عمرو-: درحالي كه پيامبر خدا يك به در دست داشت، طلحة بن عبدالله بر ايشان وارد شد . پيامبر آن را به سوي طلحه افكند و فرمود: آن را بخور كه قلب را آرامش و آسايش مي‌دهد.

رسول الله صلي الله عليه و آله وسلم: كُلُوا السَّفَرجَلَ؛ فَإِنَه يَزيدُ فِي الذَّهنِ، ويَذهَبُ بِطَخاءِ الصَدرِ، و يُحَسنُ الوَلَدَ./    دانش‌نامه احاديث پزشكي صفحه 344

پيامبر خدا فرمود: به بخوريد، چرا كه ذهن را افزون مي‌سازد، سنگيني سينه را مي‌برد و فرزند را نيكو چهره مي‌كند.

الامام الكاظم عليه‌السلام : كَسَرَ رسول الله صلي الله عليه و آله وسلم سَفَرجَلَةً وأطعَمَ جُعفَرَ بن أبي طالِبٍ وقالَ./    دانش‌نامه احاديث پزشكي صفحه 344

امام كاظم عليه‌السلام فرمود: پيامبر خدا يك به را شكست و پاره‌اي از آن را به جعفربن ابي طالب داد و فرمود: بخور چرا كه رنگ را صفا مي‌دهد و فرزند را نكو مي‌سازد.

الامام اميرالمؤمين علي عليه‌السلام: أكلُ السَفَرجَلِ قُوَةٌ لِلقَلبِ الضَعيف، ويُطَيَبُ المَعدةَ، ويَزيدُ في قُوَةِ الفُؤادِ، ويُشَجَعُ الجَبانَ، ويُحَسَنُ الوَلَدَ./    دانش‌نامه پزشكي صفحه 346

الامام الباقر عليه‌السلام: السَفَرجَلُ يَذهَبُ بِهَمَ الحَزين./    دانش‌نامه احاديث پزشكي صفحه 346

امام محمد ‌باقر عليه‌السلام فرمود: بِه، اندوه اندوهگين را از ميان مي‌برد.

خواص بِه براي زنان باردار

رسول الله صلي الله عليه و آله وسلم أطعِموا حَبالاكُمُ السَفَرجَلَ؛ فَإِنَهُ يُحَسَنُ أخلاقَ أولادِكُم./    دانش‌نامه احاديث پزشكي صفحه 350

پيامبر خدا صلي الله عليه و آله وسلم فرمود: بِه زنان باردار به بدهيد؛ چرا كه خوي فرزندانتان را نكو مي‌سازد.

..................................................................................................................................................

حال كه به روايات درباره ميوه به واقف شديد نظر عزيزان را به فوائد اين ميوه پر ثمر جلب مي‌نماييم:

مشخصات و اقسام به

اسم من به است، به من «بهى» و «آبى» هم مى گويند و اعراب مرا «سفرجل» مى خوانند. در زبان انگليسي مرا «  Quince » مي‌نامند و زبان علمي مرا «  Cydonia oblonga» قيد كرده‌اند. از نظر طب قديم ايران بِه شيرين كمي گرم و تر و بِه ترش و سرد و خشك است . روغن به سرد ، تر و قابض و به دانه سرد و تر است .  زادگاه اوليه ى من ايران است و در نام لاتينى من كلمه ايرانى به چشم مى خورد. من داراى انواع جنگلى - ترش - شيرين و ميخوش هستم. بهترين نوع من پيوندى است كه آنرا روى تنه ى زالزالك پيوند كرده باشند. نوع جنگلى من گس است و آنرا «به شغال» مى خوانند. قابل خوردن نيست، ولى بهدانه ى آن بهتر از دانه ى پيوندى است.

تركيبات شيميايي به

من داراى ويتامين‌هاى « A »- « B » - « B1 » - « B2 » - « B3 » - « C » بوده داراى آهك، مواد قندي، مواد نشاسته اي، كلسيم، فسفر، آهن، پتاسيم، سديم، و تانن هستم، و از اين رو براى مبتلايان به امراض سل و دق غذاى مطلوبى مى باشم. آب جوشانده و پخته ى من مقوى و قابض است،

از شرب و آب به غافل نشويد

آب ميوه من كه به وسيله ماشين هاى فشارى گرفته شود، ملين بوده طبل شكم را خالى مى‌كند و در كوچك كردن شكم مؤثر است. شربت ساده ى من كه به شربت به معروف است، براى درمان ورم روده مفيد مى باشد و شربت به ليمو مقوى قلب و معده بوده، و ايجاد سرور مى نمايد. آش من غذاى گوارايى براى امراض معدى است و «خورش ‍ به» نيز همتاى آن مى باشد. آب ميوه ى من براى معالجه اسهال خونى و خونريزى معدى تجويز شده است و دمكرده ى شكوفه ى من(سى گرم در ليتر) سرفه را تسكين مى دهد. اگر پوست ميوه ى مرا پانزده روز در الكل خيس كنند، و با آب آن صورت را مالش دهند، چين و چروك را از بين مى برد.

خواصي از به

وجود ويتامين هاى ب و پ در من سبب شده است كه اعصاب را تقويت كنم و جوانى را پايدار سازم. با آب جوشانده ى من مى توان معده - روده و رحم را شست. نوع ترش من در تقويت معده بهتر از شيرين است. نوع شيرين من مسرور كننده، و مقوى معده و دماغ است. پيشاب را زياد مى كند. زياده روى در خوردن «به ترش» مسهل است. عصاره ى ميوه من مانع خونريزى و قى و خمار و تشنگى است. يكى از پزشكان قديم ايران معتقد است كه زياده روى در خوردن به «ترش» و ميخوش باعث سكسكه است. بوييدن انواع معطر من باعث تقويت روح حيوانى و نفسانى است. قى را بند مى آورد و خونريزى معده را درمان مى كند. خوردن ميوه خام من مخصوصا شاداب و شيرين آن جهت تفريج و معالجه وسواس و تسكين دردسر و آبريزش بينى و تقويت كبد ومعده مفيد مى باشد، اشتها را زياد مى كند بهترين خاصيت ميوه ى من حفظ جنين از سقط است و نوزاد را خوش آب و رنگ مى نمايم. ميوه من بوى بد دهان را از بين مى برد. يرقان «هپاتيت» را معالجه مى نمايد و التهاب معده را تسكين مى دهد و براى تسكين درد قسمت بالاى معده توصيه شده است. ميوه من از ويار زنان آبستن جلوگيرى مى كند. چكاندن ميوه در مجراى ادرار جهت دفع سوزش و معالجه جراحات آن مفيد است. اگر ميوه ى مرا زير آتش تنورى نماييد، به حدى كه رنگ آن تيره شود و بخوريد اسهال مزمن را معالجه مى كند مخصوصا اگر وسط ميوه مرا خالى كرده و دانه ها را برداشته و به جاى آن جوزبو يا گذاشته باشند. مسكن تشنگى و حرارت معده است. مرباى من با آب نعناع براى جلوگيرى از قى به كار مى رود، شكوفه ى تازه من مسكن سينه - قابض و مسكن درد سر و قى كردن است. مقوى قلب، دماغ و معده بوده، و اثرى نيكو دارد. مرباى ميوه من جهت نرم كردن و درمان سرفه و تنگي نفس ‍ سودبخش مى باشد. ضماد ميوه و برگ درخت من جهت فروبردن ورمهاى گرم، مخصوصا ورم چشم نافع است. از اين ضماد مى توان براى رفع سوزش محل نيش حشرات سمى استفاده نمود. ضماد برگ من به تنهايى جهت معالجه زخمهاى چركى مفيد مى باشد. كرك روى پوست من بسيار قابض است و براى گلو و آواز خوب نيست، چنانچه آب ميوه ى مرا در روغن زيتون ريخته و آنرا غليظ نماييد، تنقيه ى آن جهت معالجه اسهال زخم معده اثر معجزه آسا دارد.

خواص بهدانه يا دانه‌ي به

من «دانه ى به» هستم و بيشتر از انواع جنگلى آن بدست مى آيم، لعاب من در نرم كردن سينه و درمان سرفه شهرت زياد دارد. معده را نرم مى كنم، بدون آن كه بعدا توليد يبوست مى نمايم. لعاب من گلو را نرم مى كند - سرفه خشك را آسان مى نمايد. حرارت معده و تب را تسكين مى دهد سوزش ‍ دهان و زبان را درمان مى كند و يبوست را برطرف مى نمايد صاحب «ذخيره» نوشته است كه به دانه با داشتن لعاب مضر معده نيست و اين خاصيت را از گوشت به در اثر هم نشينى گرفته است.

از لعاب من غافل نشويد

لعاب من جهت آفتاب زدگى و سوختن با آتش و دفع ضرر تابش آفتاب نافع است. شما كه به دريا مى رويد، قبلا پوست خود را با لعاب من نرم كنيد تا از آفتاب زدگى جلوگيرى نماييد. جويدن من كندى دندان را برطرف مى كند. مغز من شهوت را زياد مى كند و موافق اعضاى تنفس است و مقدار خوراك من ده گرم و لعاب من پنجاه گرم است. لعاب من در عطرسازى مصرف مى شود.

منبع: دكتر غياث‌الدين جزايري، زبان خوراكيها